Kâğıt üzerinde her biri küçük görünen iki sağlık faktörü, aynı kişide bir araya geldiğinde çok farklı davranabilir. Bunlar toplanmaz — birbirleriyle etkileşir ve birbirini büyütür. Ameliyattan sonra vücudun iyileşme biçimi, bir toplamın değil, bu etkileşimin sonucudur. Kliniğimizin hazır bir skor ödünç almak yerine kendi değerlendirmesini kurmasının nedeni budur.
Dr. Mehmet Sürmeli, MD, FEBOPRAS · Avrupa & Türkiye Board Sertifikalı Plastik Cerrahi Uzmanı · ISAPS & ASPS Üyesi · Türkiye, Dubai (DHA) ve Abu Dabi (DOH) lisanslı
Bize anlattığınız hiçbir şey, içine düştüğünüz bir kutu olarak ele alınmaz
Vücudunuz
Yaş, boy ve kilo, vücut kompozisyonu ve son aylarda kilonuzun ne kadar sabit kaldığı.
Sağlığınız
Metabolik sağlık, tansiyon, tiroid ve hormonal durumlar, uyku ve solunum ve aktif takipte olan her şey.
Alışkanlıklarınız ve ilaçlarınız
Her biçimiyle nikotin, alkol, reçeteli ve reçetesiz ilaçlar, kan sulandırıcılar, hormon tedavisi ve kilo verme ilaçları.
Geçmişiniz
Önceki ameliyatlar, önceki anesteziler, sizde veya yakın ailenizde pıhtılaşma olayları, gebelikler ve gelecek planları.
Ortaya çıkan şey bir hüküm değil, bir tablodur
Değerlendirmeden çıkan şey bir etiket değildir. İyileşmenizin nerede güçlü olacağını, nerede desteğe ihtiyaç duyacağını ve bir ameliyat düşünülmeden önce nelerin hazırlanması veya düzeltilmesi gerektiğini gösterir — kontrol altına alınacak bir durum, reçeteyi yazan doktorla gözden geçirilecek bir ilaç, önce değiştirilmeye değer bir alışkanlık.
Bazen dürüst sonuç, bir işlemin sizin için doğru olmadığı ya da henüz doğru olmadığıdır. Bu size, bir karar verildikten sonra değil, erken ve yazılı olarak söylenir.
Model bilgilendirir. Kararı cerrah verir.
Bakımınıza dair kararı hiçbir algoritma vermez. Her değerlendirme, arkasındaki gerekçe görünür hâlde Dr. Sürmeli’ye bizzat ulaşır ve onun klinik yargısı bunun üzerindedir. Bir model yalnızca yazılı olanı tartabilir. Size bakamaz ve sonucun sorumluluğunu taşımaz.
Uygulamada nasıl işliyor
Kısa, yönlendirilmiş bir ön değerlendirme
Uzun metin yazmak yerine çoğunlukla seçim yapacağınız maddeler, birkaç dilde. İstediğiniz zaman durup geri dönebilirsiniz.
Fotoğraflarınız, gizlilik içinde
Yalnızca size ait, özel ve şifreli bir yükleme bağlantısı; açık bir onay adımı ve hangi açıların gerektiğini gösteren basit bir kılavuz ile.
Tek bir yapılandırılmış dosya
Geçmişiniz, fotoğraflarınız ve ne istediğinize dair kendi sözleriniz — yazdığınız gibi korunarak — tek bir tıbbi kayıtta bir araya getirilir.
Cerrah tarafından okunur
Dr. Sürmeli bu dosyayı bizzat okur ve yanıtlar — sizin için doğru gördüğü planla ve öncesinde söylenmesi gereken her şeyle birlikte.
Fotoğraflarınız neden hiçbir mesajlaşma uygulamasından geçmez
Fotoğraflar bize gönderdiğiniz en hassas şeydir ve mesajlaşma uygulamaları bunun için yanlış yerdir. Fotoğraflarınız WhatsApp’tan veya herhangi bir sohbet servisinden gönderilmez. Bunun yerine size ait özel ve şifreli bir yükleme bağlantısı alırsınız, hiçbir şey yüklenmeden önce açık bir onay adımını kabul edersiniz ve görüntüler birinin telefonundaki sohbet geçmişinde durmak yerine tıbbi kaydınıza bağlı kalır.
Değerlendirmenin içi: SURMELI Index
Yukarıdaki özetin arkasındaki ayrıntıyı merak eden hastalar için.
Cerrahi risk skorlaması nereden geldi
Cerrahi risk skorlaması bir evrak işi olarak başladı. Bugün hâlâ günlük kullanımda olan sistemler, dar soruları hızlıca yanıtlamak için — genellikle elinde kalem tutan bir klinisyen tarafından — kuruldu ve tasarımları onları üreten dönemi yansıtır: bulgular kutulara ayrılır, her kutu sabit bir puan eder ve puanlar toplanır. Hiç yoktan gerçek bir ilerlemeydiler. Ancak hiçbir zaman, belirli bir kişinin vücudunun kendi seçtiği bir ameliyattan sonra nasıl iyileştiğini anlatmak için tasarlanmadılar.
Her biri kurulduğu iş için mükemmel olmayı sürdürüyor. Hiçbiri bu iş için kurulmadı.
| Sistem | Yanıtlamak için kuruldu | Bir ölçümü nasıl ele alır | Bulguları nasıl birleştirir | Neyi denemez |
|---|---|---|---|---|
| ASA-PS Fiziksel Durum sınıflaması | Bu hasta anestezi için ne kadar uygun — tek kelimeyle? | Ölçülmez — klinisyen altı tanımlayıcı sınıftan birini atar1 | Birleştirmez. Tek bir etikettir. | Yara iyileşmesi, iz veya estetik sonuç hakkında herhangi bir öngörü |
| Caprini RAM | Ameliyattan sonra pıhtı olasılığı nedir? | Bantlı. 41–60 yaş bir puan; 25’in üzerindeki BMI, 25,1 de olsa 39 da olsa bir puan2 | Puanlar birbirine eklenir2 | Venöz tromboembolizm dışındaki her şey |
| RCRI Gözden Geçirilmiş Kardiyak Risk İndeksi | Kalp dışı cerrahi sonrası kardiyak olay olasılığı nedir? | İkili. Altı faktör, her biri var ya da yok3 | Puanlar toplanır, sıfırdan altıya3 | İyileşme, enfeksiyon, iz, toparlanma |
| POSSUM | Farklı vaka karmalarına rağmen cerrahi bölümleri adil biçimde karşılaştırmak | Derecelendirilmiş fizyolojik ve operatif değişkenler4 | Uyarlanmış bir denklemle birleştirilir4 | Bireysel danışmanlık — bu bir denetim aracıdır |
| The SURMELI Index | Peki bu vücut, elektif bir ameliyattan sonra nasıl iyileşir? | Sürekli. Bir ölçüm, gerçekte olduğu sayı olarak girer | Bulgular etkileşir ve birbirini büyütür; toplanmazlar | Cerrahın yerini almaz ve almak iddiasında da değildir |
Caprini özellikle takdiri hak ediyor: bu ölçek gerçekten plastik ve rekonstrüktif cerrahi hastalarında resmî olarak valide edilmiştir5 ve gerçekten kullanışlı bir araçtır. Onunla anlaşmazlığımız kalitesiyle ilgili değil — pıhtı riski, olası zarar kanallarından yalnızca biridir ve bir bant, bir vücudu tarif etmenin kaba bir yoludur.
Üç tasarım kararı ve nedenleri
1. Uçurum yok. Bantlı bir sistem görünmez duvarlar içerir. Vücut kitle indeksi 24,9 olan bir hasta ile 25,1 olan bir hasta, o sisteme göre iki farklı tür insandır. Biyolojik olarak aynı insandır. Birinin bir birimin onda biriyle bir risk grubunu ıskaladığı bir modeli kabul etmiyoruz; bu yüzden ölçümler Index’e sürekli değerler olarak girer — yaş, vücut kitle indeksi ve son dönemdeki kilo değişiminin yönü ile istikrarı — ve eğri bunların içinden pürüzsüzce geçer.
2. Risk ivmelenir — düz bir çizgide yükselmez. Bir hastadaki ikinci bulgu birincisinden daha pahalıdır; üçüncüsü ikincisinden. Vücut, aynı anda birkaç şeyi telafi etmesi istenene kadar iyi telafi eder. Bu nedenle Index’in sağlık terimi, her seferinde sabit bir miktar eklemek yerine yük arttıkça daha hızlı yükselecek biçimde kurulmuştur — ve kasıtlı olarak sınırlıdır; böylece hiçbir profil, anlamını yitirmiş bir sayıya doğru kaçmaz.
3. Bulgular çarpar, toplanmaz. Eski sistemlerden asıl kopuş budur. Bir kontrol listesi, A faktörü ile B faktörü olan bir hastayı A + B olarak kaydederken, Index bu ikilinin A + B’den daha fazlasını taşıdığını kabul eder; çünkü dokuda olan budur. Aynı kişide diyabet ve obezite — kâğıt üzerinde her biri yalnızca orta düzeyde — tamamen yara iyileşmesine bağlı bir ameliyat için iki orta düzey sorun değildir. Tek bir büyük sorundur.
Yaş da aynı biçimde ele alınır: bir kategori olarak değil, bir ceza olarak da değil; orta yaştan itibaren yavaş yavaş önem kazanmaya başlayan ve sonra diğer her şeyin yanında durmak yerine onları değiştiren sürekli bir etki olarak.
Kasıtlı bir ayrım: standart tıbbi kilo kategorileri gerçektir ve bunların neresinde durduğunuz size açıkça söylenir. Yalnızca hesabı yönlendirmezler; çünkü bir kategori bir tanımdır, bir mekanizma değil.
Index’in bilerek sıfır puan verdiği durumlar
Her şeyi cezalandıran bir risk modeli dikkatli değildir — tembeldir ve insanları hiçbir klinik neden yokken korkutur. Aşağıdaki her bulgu kanıta karşı incelendi ve bağımsız bir ağırlık taşımadığına karar verildi. Her biri yine de dosyanıza kaydedilir, yine de cerrah tarafından okunur ve birkaçı ameliyat günü anestezinizin veya ilaçlarınızın nasıl yönetileceğini yine de değiştirir. Hiçbiri risk değerlendirmenizi değiştirmez.
| Bulgu | Neden sıfır puan alıyor | Yine de ne oluyor |
|---|---|---|
| Metotreksat ve benzeri hastalık modifiye edici ilaçlar | Elektif cerrahi geçiren 388 hastada yapılan randomize bir çalışmada, ilacı sürdürenlerin %2’sinde, bırakanların ise %15’inde komplikasyon görüldü. Sürdürmek daha güvenli yoldur6 | Romatoloğunuzla birlikte sürdürülür |
| MTHFR gen varyantı | Güncel hematoloji rehberliği bu testin hiç istenmemesi gerektiğini belirtir; çünkü pıhtılaşma ile ilişkisi yoktur7 | Not edilir; gerçek bir pıhtılaşma öyküsü ayrıca ve ağır biçimde tartılır |
| GLP-1 kilo verme ilaçları | Anestezi rehberliği bunu, yara iyileşmesi riski olarak değil, açlıkla yönetilen bir mide boşalması ve hava yolu meselesi olarak ele alır8 | Ameliyat öncesi özel bir açlık protokolü |
| Levotiroksin ile stabil seyreden Hashimoto tiroiditi | Ötiroid hastalarla karşılaştırıldığında, tedavi edilen hastalarda yara iyileşmesi, doku bütünlüğü, kan kaybı, anesteziden çıkış veya yatış süresi açısından fark görülmez9 | Ameliyattan önce tiroid durumu doğrulanır |
| Yumurta ve soya dâhil izole gıda alerjisi | Propofol, anafilaksi öyküsü olmayan yumurta alerjili hastaların büyük çoğunluğunda güvenlidir — etiketteki uyarı sonuçlarla desteklenmemektedir10 | İlaç ve anestezi uyarısı olarak kaydedilir. Gıda anafilaksisi belirgin bir uyarı doğurur — ve yine de sıfır puan alır |
| İyi kontrol edilen yüksek tansiyon | Cerrahi alan enfeksiyonu risk modellerinde bağımsız bir belirleyici olarak görünmez; bu modeller bunun yerine tekrar tekrar diyabeti, sigarayı, vücut kitle indeksini ve ameliyat süresini işaret eder11 | Ameliyat sürecinde yönetilir; morarma ve kanama açısından hâlâ önemlidir |
Bir şeyin neden sayılmadığını açıklamayı, titiz görünmek için sessizce bir puan eklemeye tercih ederiz.
Kaynaklar
- American Society of Anesthesiologists. ASA Physical Status Classification System.
- Caprini JA. Thrombosis risk assessment as a guide to quality patient care. Disease-a-Month 2005;51(2–3):70–8.
- Lee TH, Marcantonio ER, Mangione CM, et al. Derivation and prospective validation of a simple index for prediction of cardiac risk of major noncardiac surgery. Circulation 1999;100(10):1043–9.
- Copeland GP, Jones D, Walters M. POSSUM: a scoring system for surgical audit. British Journal of Surgery 1991;78(3):355–60.
- Pannucci CJ, Bailey SH, Dreszer G, et al. Validation of the Caprini risk assessment model in plastic and reconstructive surgery patients. J Am Coll Surg 2011;212(1):105–12.
- Grennan DM, Gray J, Loudon J, Fear S. Methotrexate and early postoperative complications in patients with rheumatoid arthritis undergoing elective orthopaedic surgery. Ann Rheum Dis 2001;60(3):214–7.
- Middeldorp S, Nieuwlaat R, Baumann Kreuziger L, et al. American Society of Hematology 2023 guidelines for management of venous thromboembolism: thrombophilia testing. Blood Advances 2023;7(22):7101–38.
- American Society of Anesthesiologists. Consensus-based guidance on preoperative management of patients on GLP-1 receptor agonists, 2023; multisociety clinical practice guidance, 2024.
- Palace MR. Perioperative management of thyroid dysfunction. Clin Med Insights Endocrinol Diabetes 2017;10:1–5.
- Murphy A, Campbell DE, Baines D, Mehr S. Allergic reactions to propofol in egg-allergic children. Anesth Analg 2011;113(1):140–4.
- Cerrahi alan enfeksiyonuna ilişkin risk faktörü analizleri, bağımsız belirleyiciler olarak tutarlı biçimde diyabeti, sigarayı, vücut kitle indeksini, yara kontaminasyonunu ve ameliyat süresini işaret eder; kontrol altındaki hipertansiyon bunlar arasında değildir. Bu, çok değişkenli modellerde bulunmayışı olarak ifade edilmiştir; etkisinin olmadığının kanıtı olarak değil.
Hasta Güvenliği — Sıkça Sorulan Sorular
Hayır. Değerlendirme, verdiğiniz bilgileri değerlendirir ve gerekçesiyle birlikte Dr. Sürmeli’ye sunar. Bakımınıza ilişkin her kararı bizzat o verir. Sistemin amacı, risk değerlendirmesini olabildiğince nesnel kılmaktır: ilgili riskleri sayısallaştırmak ve derecelendirmek, paylaştığınız hiçbir şeyin gözden kaçmamasını sağlamak. Cerrahın yerini almak için değil, ona destek olmak için tasarlanmıştır.
Çünkü plan, yanıtlara bağlıdır. Bir kişiye uygun olan bir ameliyat, aynı isteklere sahip bir başkası için yanlış seçim olabilir; bu da ancak sağlık geçmişiniz tamamlandığında görünür hâle gelir.
Size yazılı olarak ve erken söylenir. Çoğu durumda bu, önce hazırlanabilecek veya düzeltilebilecek bir şeydir — kontrol altına alınacak bir durum, kendi doktorunuzla gözden geçirilecek bir ilaç, ameliyattan çok önce ve sonra değiştirilecek bir alışkanlık. Bazı durumlarda dürüst yanıt, ameliyatın önerilmediğidir; bu da size söylenir.
Fotoğraflarınızı yalnızca Dr. Sürmeli ve ameliyathane hemşiresi görür. Tıbbi olmayan personele asla açılmaz — asla. Açık bir onay adımından sonra size ait özel, şifreli bağlantı üzerinden yüklenir ve yalnızca tıbbi değerlendirmeniz için kullanılır. Yayımlanmaz ve hiçbir sohbet konuşmasının parçası değildir.
Evet — zaten tam olarak bunun için tasarlandı. Ön değerlendirme, fotoğraflarınız, değerlendirme ve cerrahın kendi yanıtı, siz herhangi bir rezervasyon yapmadan önce gerçekleşir.
English
العربية
Русский